ผ่าตัดแก้หนังตาตก
ผ่าตัดแก้หนังตาตก (Ptosis Surgery) : คือการผ่าตัดเข้าไป “ซ่อมแซมหรือจัดตำแหน่งกล้ามเนื้อที่ใช้ยกเปลือกตา” เพื่อให้เราสามารถเปิดตาได้กว้างขึ้น เป็นทั้งการศัลยกรรมเพื่อความงามและเพื่อการรักษา (Functional) เนื่องจากหนังตาที่ตกลงมาบดบังทัศนวิสัยจะส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันและบุคลิกภาพ MEDA
สาเหตุของภาวะหนังตาตก (Etiology)
• กล้ามเนื้อตาอ่อนแรง (Ptosis): เกิดจากความผิดปกติของกล้ามเนื้อที่ใช้ยกเปลือกตา (Levator muscle) ยืดตัวหรืออ่อนแรง ทำให้ลืมตาได้ไม่สุด
• หนังตาเกิน (Dermatochalasis): เกิดจากผิวหนังเปลือกตาส่วนเกินมีความหย่อนคล้อยลงมาทับตาสองชั้น (พบบ่อยในผู้สูงวัย)
• เส้นประสาทผิดปกติ: เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรงชนิด MG หรือความผิดปกติของเส้นประสาทคู่ที่ 3
เทคนิคการผ่าตัดที่นิยมในปัจจุบัน
แพทย์เฉพาะทางด้านตกแต่งมีอะไรบ้าง
1. การเย็บกล้ามเนื้อตาจากด้านใน (Transconjunctival Ptosis Repair)
• วิธี: ผ่าตัดผ่านทางด้านในเปลือกตา (เยื่อบุตา) เพื่อไปขดหรือเย็บกล้ามเนื้อ Mueller’s muscle
• ข้อดี: ไม่มีแผลเป็นด้านนอก บวมน้อย ฟื้นตัวไว
• เหมาะสำหรับ: ผู้ที่มีอาการตกไม่มาก และทดสอบด้วยยาหยอดตาแล้วตอบสนองดี
2. การผ่าตัดกล้ามเนื้อตาจากด้านนอก (Levator Resection/Advancement)
• วิธี: กรีดชั้นตาเหมือนการทำตาสองชั้น แล้วเข้าไปเย็บซ่อมแซมหรือดึงกล้ามเนื้อ Levator ให้ตึงขึ้น
• ข้อดี: สามารถตัดหนังตาที่เกินออกและสร้างชั้นตาใหม่ให้สวยงามไปพร้อมกันได้
• เหมาะสำหรับ: ผู้ที่มีกล้ามเนื้อตาอ่อนแรงระดับปานกลางถึงมาก
3. การใช้กล้ามเนื้อหน้าผากช่วยยกตา (Frontalis Sling)
• วิธี: ใช้สารสังเคราะห์หรือเนื้อเยื่อจากร่างกาย เชื่อมระหว่างเปลือกตากับกล้ามเนื้อหน้าผาก
• เหมาะสำหรับ: ผู้ที่กล้ามเนื้อตาไม่ทำงานเลย (มักเป็นแต่กำเนิด)
หนังตาตกทับดวงตา มีผลเสียอย่างไรบ้าง
1. บดบังการมองเห็น เพราะเปลือกตาที่ตกลงมาจะบดบังภาพบางส่วน ทำให้มองภาพได้ไม่ชัดเจน หรือบางกรณีหากมีอาการหนังตาตกหย่อนคล้อยมาก เปลือกตาอาจตกลงมากจนปิดทับรูม่านตา ทำให้มองไม่เห็น หรืออาจทำให้ต้องคอยเบิ่งตาให้กว้างขึ้น เพื่อการมองภาพที่ชัดเจน
2. หน้าผากเกิดริ้วรอยก่อนวัย สืบเนื่องจากเปลือกตาที่ตกปิดบังการมองเห็น ทำให้คนที่มีภาวะหนังตาตก ต้องพยายามเลิกคิ้ว ช่วยยกเปลือกตาขึ้น เพื่อให้การมองเห็นดีขึ้น เมื่อทำบ่อยๆ จะทำให้ติดการเลิกคิ้ว กลายเป็นผลเสีย เพราะส่งผลให้หน้าผากย่น เกิดริ้วรอยก่อนวัย
3. ทำให้ดูแก่ อาการหนังตาตกทำให้ตาดูตก หนังตาลู่ลง ตาดูเศร้า ไม่สดใส ดวงตาที่เคยกลมโต จะเล็กลง เปลือกตาไม่เรียบ ทำให้ดวงตาดูแก่ก่อนวัย
การผ่าตัดแก้หนังตาตกมีประโยชน์ดังนี้
1. ด้านการมองเห็นและสุขภาพดวงตา (Functional Benefits)
นี่คือจุดประสงค์หลักที่สำคัญที่สุดในทางหางการแพทย์:
• เปิดทัศนวิสัยให้กว้างขึ้น: เมื่อหนังตาไม่ตกลงมาบังรูม่านตา (Pupil) คุณจะมองเห็นภาพมุมกว้างได้ดีขึ้น ไม่ต้องคอยเงยหน้าหรือเชิดคางเพื่อมองทาง
• ลดอาการล้าของดวงตา: ช่วยให้ไม่ต้องพยายาม “เบิ่งตา” หรือ “เลิกคิ้ว” ตลอดเวลา ลดอาการปวดกระบอกตาและอาการเพลียระหว่างวัน
• ลดริ้วรอยบนหน้าผาก: เมื่อไม่ต้องใช้กล้ามเนื้อหน้าผากช่วยยกคิ้วเพื่อลืมตา รอยย่นลึกที่หน้าผากจะค่อยๆ จางลงหรือเกิดช้าลง
• ป้องกันปัญหาสายตาในเด็ก: ในเด็กที่เป็นหนังตาตกแต่กำเนิด การผ่าตัดจะช่วยป้องกัน “ภาวะตาขี้เกียจ” (Amblyopia) ซึ่งหากปล่อยไว้อาจทำให้สายตามัวถาวรได้
2. ด้านบุคลิกภาพและความมั่นใจ (Aesthetic Benefits)
• ใบหน้าดูสดใส ไม่เหนื่อยล้า: แก้ไขปัญหา “ตาปรือ” ที่ทำให้ดูเหมือนคนง่วงนอน เจ็บป่วย หรือดูเพลียตลอดเวลา ทำให้ใบหน้าดูตื่น (Awake) และสดชื่นขึ้น
• ดวงตาดูโตและเท่ากันมากขึ้น: ช่วยปรับความสมดุล (Symmetry) ให้ดวงตาทั้งสองข้างมีขนาดและระดับที่ใกล้เคียงกัน
• ชั้นตาชัดเจนขึ้น: สำหรับคนที่มีหนังตาตกทับชั้นตาเดิม การผ่าตัดจะช่วยให้เห็นเส้นชั้นตาที่คมชัดและเป็นธรรมชาติมากขึ้น
• ดูอ่อนกว่าวัย: หนังตาที่ตกลงมักเป็นสัญลักษณ์ของความร่วงโรย การแก้ไขจุดนี้จึงช่วยให้ใบหน้าโดยรวมดูเด็กขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
3. ด้านคุณภาพชีวิต (Quality of Life)
• เพิ่มความปลอดภัย: การมองเห็นที่ชัดเจนขึ้นช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ เช่น การสะดุดล้ม หรือการขับรถ
• เสริมความมั่นใจในการเข้าสังคม: ลดความกังวลเรื่องรูปลักษณ์ ทำให้กล้าสบตาคนอื่นมากขึ้น
• แต่งหน้าง่ายขึ้น: สำหรับผู้ที่แต่งหน้า แผ่นหนังตาที่ไม่พับย่นจะช่วยให้การทาอายแชโดว์หรือเขียนอายไลเนอร์ทำได้ง่ายและสวยงามขึ้น
การเตรียมตัวก่อนการผ่าตัดหนังตาตก
1. ควรงดยาที่ลดการแข็งตัวของเลือด เช่น แอสไพริน (aspirin) อย่างน้อย 7-10 วัน
2. ควรสระผมมาให้เรียบร้อยก่อนการผ่าตัด เนื่องจากช่วงแรกหลังผ่าตัดอาจสระผมไม่สะดวก
3. ในวันผ่าตัด ควรงดการแต่งหน้า หรือใช้เครื่องสำอางที่ยากแก่การทำความสะอาด
4. ควรเตรียมบุคคลผู้ดูแลหลังการผ่าตัด ไม่ควรขับขี่ยานพาหนะเอง
การดูแลตนเองหลังการผ่าตัดหนังตาตก
1. หลังผ่าตัดควรปฏิบัติตนและกินยาตามที่แพทย์สั่ง เนื่องจากการผ่าตัดเป็นเพียงการฉีดยาชา ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องพักฟื้นในโรงพยาบาล ดังนั้นควรมีบุคคลที่คอยดูแลกลับบ้าน ไม่ควรขับรถเอง
2. นอนหัวสูงหนุนหมอนอย่างน้อย 2 ใบ และประคบเย็นใน 2-3 วันแรก จะช่วยให้แผลยุบบวมเร็วขึ้น ภายหลังประคบเย็น 3 วัน ดูแลแผลต่อด้วยการประคบอุ่นจะลดอาการบวมและฟกช้ำได้ดีขึ้น
3. เช็ดทำความสะอาดบาดแผลอย่างน้อยวันละครั้ง โดยใช้ไม้พันสำลีชุบน้ำเกลือสำหรับล้างแผล หรือน้ำต้มสุกสะอาดที่ปล่อยเย็นแล้ว แพทย์อาจสั่งยาขี้ผึ้งสำหรับฆ่าเชื้อให้ทาหลังทำความสะอาด
4. งดออกกำลังกายอย่างน้อย 2 สัปดาห์ รอให้บาดแผลหายสนิท
5. งดใช้เครื่องสำอางบริเวณรอบดวงตาจนกว่าบาดแผลจะปิดสนิท สามารถใช้เครื่องสำอางได้หลังการผ่าตัด 2 สัปดาห์
6. ห้ามน้ำโดนบริเวณผ่าตัด โดยสามารถอาบน้ำ สระผมได้ แต่ควรนอนให้ผู้อื่นสระให้
7. ควรสวมแว่นกันแดดทุกครั้งก่อนออกจากบ้าน เพื่อป้องกันแสงแดดและฝุ่นในช่วง1-2 สัปดาห์แรก
8. สามารถใส่คอนแทคเลนส์ได้ภายใน 1-2 สัปดาห์
9. การรับประทานอาหารสามารถทานได้ปกติ
10. อาการที่ควรรีบมาปรึกษาแพทย์ภายหลังการผ่าตัดทำตาสองชั้น ได้แก่ อาการปวดรุนแรง แม้ว่าทานยาแก้ปวดแล้ว แผลบวมแดงมีหนอง ตามัวลงชัดเจนมีเลือดออกมากผิดปกติจากแผล
